Geoloog Werner Felder, het Fransozengraf, de grote grafheuveling in het Malensbos.

Begraven schatten uit de bronstijd. Het Malensbos bij Vijlen en Vaals herbergt talloze archeologische monumenten. Een wandelingen met geoloog Werner Felder langs tientallen graven uit de bronstijd (1 500 v. Chr.). Door Jeroen Geerts (Redacteur Dagblad de Limburger 06-04 2002 VAALS .

De wind maakt af en toe een zacht suizend geluid door de takken van de bomen, die hun schaduw strak op de grond aftekenen. De zon werpt haast filniisch mysterieuze lichtbundels op de paden, op de her en der verspreid liggende stenen en op van dennennaalden overlopende greppels. De gemiddelde wandelaar geniet van al het natuurschoon in het Malensbos bij Vaals, maar zal er geen historische waarde achter zoeken. De 71-jarige Werner Felder uit Vijlen maakt dat een bezoek aan het bos nooit meer hetzelfde zal zijn.

Iedere greppel, iedere steen heeft een historie, zo lijkt het. Misschien wel het meest interessant zijn de ronde heuveltjes, her en der in het bos verspreid. Sommige zijn ontstaan door erosie, maar enkele heb'ben een hoge monumentale waarde. Oude grafheuvels, weet Felder. De inmiddels gepensioneerde geoloog stopt. "Dit is er een", wijst hij. "Dit graf staat bekend als het sikkelgraf. Net als in vele andere culturen werden in de bronstijd mensen begraven met hun kostbare bezittingen. In dit graf lagen een bronzen sikkels.'

Behalve aan de bultige vorm, is een oude grafheuvel te herkennen aan de in een cirkel geplaatste stenen er omheen. "Die lagen hier ook", weet Felder. "Maar ze zijn verdwenen". "Waarschijnlijk liggen ze nu bij iemand in de tuin."

De meeste grafheuvels in het Malensbos zijn eind jaren twintig en begin jaren dertig opgegraven door de Akense geoloog en hoogleraar Liese. Alle wijsheid over de grafheuvels die hij voor het nageslacht had opgetekend, is jammerlijk verloren gegaan. Liese kreeg tijdens de oorlog een bom op zijn huis. Maar alle waardevolle spullen die hij in de graven had gevonden waren veiliggesteld in een Akens museum.'

Na de oorlog gingen de Belgen er mee aan de haal. Ze annexeerden het Malensbos en namen alle schatten uit de graven mee naar Brussel. Felder: Vele jaren later is alles weer terug naar Aken gehaald. Maar de collectie was niet meer compleet. De sikkel die in dit graf lag, is tot op de dag van vandaag spoorloos'

Aan de andere kant van het bospad wijst Felder op nog twee heuvels. De eerste is nog niet aangeroerd. De stenencirkel is door erosie niet zichtbaar. Deze heuvel hebben we met een prikijzer onder-zocht. Daarmee kon je de stenen duidelijk voelen.' Het is een. 'dichtbevolk' gebied. "Dit bos is bezaaid met graven. Maar de meeste daarvan hebben geen grafheuvel. Dat was alleen weggelegd voor belangrijke personages of mensen met veel geld.' Nog geen tien meter verderop bevindt zich de volgende grafheuvel. Ook deze is nog niet ontgonnen. Althans, niet door de mens. 'Dassen hebben zich meester gemaakt van de heuvel en er hun burcht gegraven. jammer', vindt Felder. Nu is er niets meer van over."

In tegenstelling tot het volgende graf op de route. Wandel- en ruiterpaden omcirkelen de menshoge heuvel die volgens de Vijlenaar bekend staat als het vrouwengraf. Omdat er armbanden in gevonden zijn. Felder weet zeker dat er in de omgeving oorspronkelijk nog veel meer heuvels waren. Maar die zijn veelal opgeruimd bij ontginningen.

Pas in de late jaren twintig ontstond er een groepje fanatiekelingen dat de waarde inzag van de grafheuvels in het Malensbos. Een enkele boer in de buurt zal wel van het bestaan ervan hebben geweten, maar documentatie bestond voor die tijd niet. Men dacht in die tijd dat een grafheuvel aangaf dat op die plek soldaten gesneuveld waren." De 'wandeling komt uit bij een prachtexemplaar. Wel tien meter in doorsnee, gelegen in een open plek in het bos. "Men dacht dat dit een massagraf uit de tijd van Napoleon was, waar Franse soldaten lagen. Vandaar ook de bijnaam Fransozengraf. Toch is het ook een grafheuvel uit de bronstijd. Gezien de grootte is hier waarschijnlijk een stamhoofd ten ruste gelegd. Felder was zelf betrokken bij de restauratie van het graf. Gepensioneerd, maar met nog steeds dezelfde passie als toen hij nog werkte voor de Rijksgeologische Dienst: Vlak na de restauratie werd deze heuvel platgereden door mountainbikers. De ideale springschans. Om het monument te beschermen heb ik twee weken de wacht gehouden in afwachting van een markeringspaal. Lekker met een picknickmand onder de bomen.' In het Malensbos is één graf dat door iedere leek alsherkend kan worden - het kindergraf, pal naast de Toeristenweg schuin tegenover res taurant Arte di mangare bène. Herkenbaar omdat het aan één kant helemaal open is. Bovendien staan er een informatiebord en een kunstwerkje naast. Felder: Het kindergraf, omdat hier in de crematieresten melktandjes gevonden zijn. Verder geen waardevolle bezittingen. Het graf is waarschijnlijk geplunderd door de Romeinen want er lagen een paar scherven uit die tijd in. We weten zeker dat het graf veel ouder is, maar zo'n vondst maakt in eerste instantie toch wel een war boel van je wijsheid.'