DAGBLAD DE LIMBURGER - HEUVELLAND - 12 okt 2002

Door Ger Gerritsen

Eerbetoon aan Russische krijgsgevangenen.

Wegkruisen, kapelletjes, gedenktekens en -stenen. Ze horen hij het Zuid-Limburgse landschap als de heuvels, de vakwerkhuizen en de hoogstamboomgaarden. Sommige zijn er neergezet als uiting van geloof. Andere herinneren aan een ongeluk, moord of executie. In een serie over gedenktekens in het Heuvelland gaan we op zoek naar de - soms verschillende - verhalen die erbij horen. Vandaag: Het Russisch kruis in het Kerperbos.

Russisch kruis kerperbos Vijlen

VIJLEN De bossen langs de Nederlands- Belgische grens in Zuid- Limburg zijn een eldorado voor wandelaars. In elk jaargetijde kom je ze tegen. In de zomer ouders met kinderen die op de diverse campings en kampeerboerderijen in de omgeving verblijven. In de herfst en lente de ouderen, die de rust in de natuur opzoeken. En in de winter worden het Vijlenerbos, het Kerperbos, Elzetterbos en Schimperbos vooral in de weekeinden bezocht door dagjesmensen. Maar ook fietsers en zelfs automobilisten kunnen, mits ze het rustig aandoen, via de brede wegen die door de bossen van Epen tot aan Vaalsbroek lopen, hun hart ophalen. Het mooiste blijft echter om te voet het bos in te trekken. De heilige koe kan op een van de vele parkeerplaatsen achtergelaten worden en er zijn diverse lange en korte wandelroutes uitgezet, met de nodige bezienswaardigheden, zoals kruisen en monumenten. Komend vanuit Epen kun je bij café- restaurant Buitenlust twee wegen kiezen. De meest rechtse slingert zich door de bossen langs tal van die parkeerplaatsen. Als je deze weg drie kilometer volgt is er een parking in het Kerperbos. Tegenover deze parkeerplaats ligt aan de linkerkant een smallere weg die naar de kinderboerderij annex restaurant het Hijgende Hert voert. Als je het Kerperbos intrekt, het breedste bospad volgt, stuit je na ongeveer zeven- à achthonderd meter op een ongeveer twee meter hoog groen kruis. Dat meteen opvalt door zijn afwijkende vorm. Het is een Byzantijns kruis. Met vier armen, de bovenste iets korter dan de onderste. In het midden van de bovenste armen staat een klein plaatje met daar op de tekst: Ter herinnering aan de Russische krijgsgevangen die tussen 1916 en 1918 de dood vonden. Er staat niet bij om hoeveel gevangenen het hier gaat. Ook is niet bekend op welke manier zij precies om het leven zijn gekomen. Volgens Jacques Nyssen, gepensioneerd veearts in het Belgische St. Martensvoeren, kunnen het er niet al te veel zijn geweest. Nyssen verdiept zich in de geschiedenis van de Eerste Wereldoorlog en heeft er over gepubliceerd. Hij kent het kruis in het Kerperbos echter niet. "Er waren in die tijd inderdaad Russische soldaten die aan het oostfront gevangen genomen waren, te werk gesteld aan de bouw van de spoorbrug in Moresnet. Naar horen zeggen moeten het er ongeveer duizend geweest zijn. Maar de Duitsers hadden zich schromelijk vergist in de werklust van de Russen. Zij voerden niet veel uit. Logisch ergens, want ze kregen nauwelijks te eten. Er zullen er heus wel geprobeerd hebben naar Nederland te ontsnappen. Die vervolgens de dood vonden onder andere in het prikkeldraad dat door de Duitsers onder stroom was gezet." Die draad hadden de Duitsers na de val van Antwerpen op 9 oktober 1914 aangebracht. Veel Belgen probeerden na de inname van de havenstad te vluchten naar ons land. Om dat te voorkomen werd de grens vanaf Gemmenich tot aan de kust in Zeeuws Vlaanderen afgegrendeld. "Ik ga ervan uit dat degene die het kruis daar heeft geplaatst een hommage heeft willen brengen aan al die Russen die in die verschrikkelijke, en vaak vergeten, Eerste Wereldoorlog het leven hebben gelaten", denkt Nyssen. Ook Boswachter Sjeng Jehae gaat ervan uit dat het slechts om een klein aantal Russen gaat. "Ik heb me laten vertellen dat het er slechts twee zijn geweest. Van een weten we het zeker, die is destijds gevonden door een inwoonster van Wolfhaag." Maar ook Jehae denkt dat het kruis meer bedoeld is als hommage aan al die Russen die het leven lieten in de Eerste Wereldoorlog, In de vier oorlogsjaren sneuvelden maar liefst 8,6 miljoen soldaten. Niet lang na de vrede in 1918 werd er een kruis tegen een grote eik gehangen. De grote eik stierf in de loop der jaren af. Het kruis dreigde ook te verdwijnen. Op initiatief van Michel Moonen van het IVN werd meer dan tien jaar geleden het huidige vervaardigd. Boswachter Jehae heeft zich laten vertellen dat het gemaakt is van een speciale Russische houtsoort. Het IVN zorgt voor het onderhoud van het 'vreemde' gedenkteken in het Kerperbos.

Meer info: Michel Moonen

Meer info: Ton Blad en Nijssevanderabeele